Εφέσου 22 Νέα Φιλαδέλφεια

Η συγκινητική ιστορία του σπιτιού στην οδό Εφέσου 22

Με ανάρτηση στον προσωπικό του λογαριασμό στο Facebook, ο Άρης Βασιλόπουλος μνημονεύει την ιστορία ενός σπιτιού στην πόλη μας, το οποίο 7 δεκαετίες πριν είχε γίνει το καταφύγιο μίας εβραικής οικογένειας. Παραθέτουμε την ανάρτηση:

Δεν πέρασαν καλά καλά δύο μέρες από την παρουσίαση του βιβλίου των ιστορικών διαδρομών της πόλης μας, και χθες βράδυ πηγαίνοντας μία βόλτα, κυριολεκτικά πέφτω πάνω στο παλιό προσφυγικό σπίτι στην οδό Εφέσου 22. Αναρωτιέμαι τι μου θυμίζει αυτός ο αριθμός σε αυτό το δρόμο και γυρίζω σπίτι και ψάχνω. Τελικά είχα δίκιο. Στο σπίτι αυτό έμενε, ή καλύτερα κρυβόταν, μία εβραϊκή οικογένεια κατά την περίοδο της κατοχής. Στο βιβλίο μεταφέρεται η μαρτυρία του Βενιαμίν Χαΐμ Καπόν. Αντιγράφω και παραθέτω από το βιβλίο:

Η μαρτυρία ενός Εβραίου της Νέας Φιλαδέλφειας στην Κατοχή*


Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ένας μεγάλος αριθμός Εβραίων της Θεσσαλονίκης (περ. 3.000- 4.000), φοβούμενος για τη ζωή του, κατέφυγε στην Αθήνα. Μια πιθανή ερμηνεία αυτής της μετακίνησης ίσως συνδέεται με το ότι η Αθήνα ήταν κυρίως ιταλοκρατούμενη και συνεπώς λιγότερο εχθρικό περιβάλλον για τους εβραϊκούς πληθυσμούς σε σχέση με τις γερμανοκρατούμενες περιοχές της επικράτειας. Μία από αυτές τις οικογένειες, η οικογένεια Καπόν, κατόρθωσε μέσα από αρκετές περιπέτειες, κρυφτό και διαδοχικές μετακινήσεις με την χρήση πλαστών ταυτοτήτων να φτάσει στην Νέα Φιλαδέλφεια στα τέλη Οκτωβρίου 1943. Αξίζει να δούμε λίγο πιο προσεκτικά τη συγκεκριμένη ιστορία,την οποία γνωρίζουμε από το εκδομένο ημερολόγιο κατοχής του Βενιαμίν Χαΐμ Καπόν, γιου της οικογένειας. Η οικογενειακή αυτή ιστορία πέραν του ότι αποτυπώνει τη μεγάλη ιστορία διώξεων και εξόντωσης εβραϊκών πληθυσμών ανά την κατεχόμενη Ευρώπη, δίνει ενδιαφέρουσες ψηφίδες για την κατοχική Νέα Φιλαδέλφεια, αλλά και για τον τρόπο που η οικογένεια Καπόν βιώνει αυτή την εμπειρία προσφυγιάς σ’ έναν προσφυγικό συνοικισμό του ‘22.
Στη Φιλαδέλφεια εγκαθίστανται στην οδό Εφέσου 22, ενώ ο Βενιαμίν περιγράφει ως εξής την οικία: «H Νέα Φιλαδέλφεια είναι ωραιότατη συνοικία. Τα σπίτια είναι κτισμένα κατά τετράγωνα όπου υπάρχουν 2 ισόγεια και 2 ανώγεια διαμερίσματα. Σε ένα τέτοιο σε ανώγειο κάθεται η νέα σπιτονοικοκυρά μας κυρία Σαπφώ Ευσταθίου ηλικίας 61-62 ετών στην οδό Εφέσου 22. Ανεβαίνουμε επάνω. Μπαίνουμε σε ένα δωμάτιο 5 μέτρα περ. μάκρος, 3 πλάτος, 3,5 περ. ύψος. Ένα σωρό ζωγραφιές είναι τα στολίδια του δωματίου. Ρεκλάμες φρούτων και κρεάτων, η ιστορία της Γενοβέφας, ο βασιλεύς Κωνσταντίνος και ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε εικόνες. Ένα μιντέρι και ένα ντιβάνι, μια ραπτομηχανή, 2 τραπέζια καφενείου. Η κ. Σαπφώ μια γριά υπεραδύνατη, σχεδόν σκελετός, καχύποπτη και φοβούμενη τον ίσκιο της. Έχει δίκαιο. Η προηγούμενη νοικάρισσα την κατάκλεψε. Η κ. Σαπφώ πληρώνεται και φεύγει ».
Ο ίδιος περιγράφει τον πρώτο μήνα της διαμονής τους στη συνοικία ως φρικτό. Είναι βρώμικοι και άρρωστοι, ενώ τα πράγματα τους είναι διασκορπισμένα και αναγκάζονται να τα μεταφέρουν λίγα- λίγα και με πολλή προσοχή. Η έλλειψη απασχόλησης, οι συνθήκες απομόνωσης και ο διαρκής φόβος ανακάλυψής και αποκάλυψής τους από τις αρχές κατοχής είναι κυρίαρχα στοιχεία στην καθημερινότητα της οικογένειας όπως και στην αφήγησή του Βενιαμίν: «[..] Προσπαθούν (κάποιοι γείτονες) νάρθουν σε επαφή μαζί μας, το αποφεύγομε παντί σθένει. Δεν έχουν καθόλου κατανοήσει την επικίνδυνη θέσι (μας) και συμφέρον είναι να μην καταλάβουν τον κίνδυνον που διατρέχομε αλλά και να μην αναγκασθούμε να τους δώσουμε να καταλάβουν. Το γεγονός ότι εις αδελφός του κ. Στέφανου κατετάγη στα υπό των Γερμανών εξοπλισθέντα Τάγματα Ασφαλείας μας τρομάζει πολύ.[..]». Ο νεαρός Βενιαμίν περνά τον χρόνο του διαβάζοντας ενώ σπάνια βγαίνει από το σπίτι. Βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η οικογένεια είναι η έλλειψη ρευστότητας δεδομένου του πληθωρισμού της περιόδου. Παρά ταύτα, η οικογένεια επιλέγει να κρατά τα χρήματά της μέσα στο σπίτι, ώστε να μη εκτίθεται σε κίνδυνο κατεβαίνοντας στην Αθήνα όπου οι περίπολοι και τα μπλόκα είναι πιο πυκνά. Από την άλλη πλευρά, ο πατέρας του Βενιαμίν, Χαΐμ προκειμένου να περνάει την ώρα του, κάνει περιπάτους στη Νέα Φιλαδέλφεια και τις γύρω συνοικίες: «[..] Ο πατέρας μου για να περνά την ώρα του επήγαινε περίπατο στις γύρω συνοικίες, ότε μια μέρα στην Νέα Ιωνία συναντά τον γνωστό μας εκ Θες/νίκης κ. Τζακ Νισσήμ. Από τότε συναστρεφεύοντο με αυτόν τον φίλο μας συναντόμενος με αυτό 2 ή 3 φορές την εβδομάδα εις Νέαν Ιωνίαν, Καλογρέζαν ή Ηράκλειον και περνώντας τα πρωινά μαζί [..]».
Σε ένα τέτοιο κλίμα επισφάλειας διαβιεί για αρκετό διάστημα η οικογένεια Καπόν, έως την Απελευθέρωση του Οκτωβρίου ΄44, κλίμα που στα νεανικά μάτια του Βενιαμίν αποτυπώνεται εντόνως συναισθηματικά και με σκοτεινά χρώματα, δικαίως όμως: «Οι ταλαιπωρίες μας ήσαν αβάστακτες. Η ζωή μας ήταν ένας εφιάλτης. Κάθε αυτοκίνητο που περνούσε μας πανικόβαλε καθώς νομίζαμε πως είναι η Γκεστάπο. Στο δρόμο ή στα χωράφια, την ημέρα και την νύχτα, ξύπνιοι ή κοιμισμένοι, βλέπαμε συνεχώς πως μας κυνηγούσε η Γκεστάπο, ή ακόμα, ανθρώπους που μας ακολουθούσαν για να μας καταδώσουν ή να μας εκβιάσουν.»
Η Απελευθέρωση της Αθήνας κατά το πρώτο δεκαήμερο του 1944 και η απόλυση των Εβραίων κρατουμένων αποτελούν τα μόνα ίσως σημεία στην αφήγηση του Βενιαμίν όπου ο τόνος είναι αισιόδοξος και μια αίσθηση βαθιάς ανακούφισης –μια πραγματική Ανάσταση όπως σημειώνει ο αφηγητής- παίρνει την θέση της στον φόβο και την καταπίεση των προηγούμενων ημερών: «Τη Δευτέρα 9/10/44 μαθαίνομεν ότι απελύθησαν όλοι οι φυλακισμένοι και οι Εβραίοι τοιούτοι. Δεν υπάρχει πλέον κίνδυνος. Την Τρίτην εγώ και ο μπαμπάς κατεβαίνομε στας Αθήνας, εγώ μετά 6 μήνες και 20 μέρες, ο δε πατέρας μου μετά περίπου ένα χρόνο! Αναστηθήκαμε εκ νεκρών».

*Πηγή: Νέα Φιλαδέλφεια – Νέα Χαλκηδόνα: ιστορικές διαδρομές μέσα στον 20ο αιώνα

Μοιραστείτε το: Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Email this to someone
email
Print this page
Print

One comment

  1. Μπράβο στον Άρη Βασιλόπουλο και μπράβο και στον «Πολίτη» που αναδεικνύει αυτή του την ανάρτηση στο facebook. Ήταν η καλύτερη… «πάσα» για να γράψω κάτι που ήθελα εδώ και λίγες ημέρες…

    Όπως, ενδεχομένως, γνωρίζετε, η χώρα μας συμμετέχει στην «Διεθνή Συμμαχία για την Μνήμη του Ολοκαυτώματος». Πρόσφατα μάλιστα, την παραμονή της επετείου της Νύχτας των Κρυστάλλων (μιας από τις τραγικότερες στιγμές της παγκόσμιας ιστορίας) η χώρα μας υιοθέτησε τους Ορισμούς Εργασίας της Συμμαχίας.

    Το τι είναι ο αντισημιτισμός και πόσο υπέφερε η ανθρωπότητα δεν χρειάζεται να αναλυθεί φυσικά, και είναι μεγάλη τιμή για την χώρα μας, σε μια πράξη ιστορικής βαρύτητας, ότι είμαστε οι πρώτοι που υιοθετούμε τον Ορισμό Εργασίας για την Άρνηση του Ολοκαυτώματος!

    Το 2021, η χώρα μας αναλαμβάνει την προεδρία της Συμμαχίας, κάτι που αφ` ενός θα την φέρει στον πυρήνα των κρατών που μάχονται τον αντισημιτισμό και έχουν αποφασιστικό λόγο στην κατάρτιση και την εφαρμογή προτάσεων για την καταπολέμησή του, αλλά και στο επίκεντρο όλου του κόσμου.

    Η Ελληνική Προεδρία μάλιστα, συμπίπτει με την προαναγγελθείσα από την κυβέρνηση 200η επέτειο της Επανάστασης του 1821 και είναι μεγάλη ευκαιρία να υπάρξει ένα πλέγμα μορφωτικών και πολιτιστικών δράσεων που θα επικεντρώνει στη διατήρηση της Μνήμης του Ολοκαυτώματος και την εξάλειψη του Αντισημιτισμού.

    Θέτω υπ` όψη σας όλα όσα προανέφερα αλλά και κάτι ακόμη. Το βιβλίο του καθηγητή Πολυχρόνη Ενεπεκίδη με τίτλο “Οι Διωγμοί των Εβραίων εν Ελλάδι 1941-1944 επί τη βάσει των μυστικών αρχείων των ΕΣ-ΕΣ», όπου υπάρχουν μαρτυρίες για σπίτια στην πόλη μας που φιλοξενούσαν Εβραίους που κρύβονταν από τη Γκεστάπο.

    Ως εκ τούτου, λαμβάνοντας υπ` όψιν κι ότι πρόσφατα ο Δήμος Μοσχάτου-Ταύρου έκανε για πρώτη φορά στην ιστορία της αυτοδιοίκησης εκδήλωση για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Αθήνας, καλώ την «Δύναμη Πολιτών» να πιέσει την σημερινή διοίκηση του Δήμου μας για να προετοιμάσει με επιμέλεια ανάλογες εκδηλώσεις για την Μνήμη του Ολοκαυτώματος, με σεβασμό τόσο στην γεμάτη αλληλεγγύη διαχρονικά ιστορία της πόλης μας καθώς και στην δισχιλιετή ιστορία του Ιουδαϊκού Ελληνισμού.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *