ΡΕΜΑ ΠΟΔΟΝΙΦΤΗ: Παρωχημένη και περιβαλλοντικά επιζήμια λύση ο εγκιβωτισμός

Στην ημερίδα που διοργάνωσε ο Δήμος Ν. Φιλαδέλφειας – Ν. Χαλκηδόνας και το Παγκόσμιο Πολιτιστικό Ίδρυμα Ελληνισμού της Διασποράς (ΠΠΙΕΔ) με τη συνεργασία του Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος του ΕΜΠ και της ΑΜΚΕ «ΙΑΝΘΗ» με θέμα «Το ρέμα του Ποδονίφτη και τα βιομηχανικά κτίρια της περιοχής: Το παρόν και το μέλλον ενός ρέματος σε κρίση» αναφέρεται σε άρθρο της η εφημερίδα Eποχή.  Αναδημοσιεύουμε:

Στο ρέμα του Ποδονίφτη ήταν αφιερωμένη η ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο δήμο Νέας Φιλαδέλφειας. Αφορμή στάθηκε το αντιπλημμυρικό έργο της Περιφέρειας Αττικής που βρίσκεται στη φάση διαβούλευσης της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και περιλαμβάνει τον εγκιβωτισμό των 800μ. της φυσικής κοίτης του ρέματος εντός των ορίων των Δήμων Νέας Φιλαδέλφειας και Αθηνών.

Το έργο, που συνορεύει με το Άλσος της Ν. Φιλαδέλφειας και το ρέμα Γιαμπουρλά που ρέει στη φυσική του κοίτη για άλλα 250μ., επηρεάζει συνολικά μια περιοχή 520 στρεμμάτων και μήκους τριών χιλιομέτρων, οδηγώντας στη μετατροπή του ποταμού σε ανοιχτό αγωγό ομβρίων με μικρότερη διατομή από της φυσικής κοίτης του και αναίρεση της αντιπλημμυρικής δράσης που προσφέρει το φυσικό ανάγλυφό του. Η ευρύτερη περιοχή επηρεάζεται επίσης από την υπογειοποίηση της οδού Πατριάρχου Κωνσταντίνου, συνοδού έργου του γηπέδου της ΑΕΚ, που θα κατασκευαστεί σε επαφή με το ρέμα Γιαμπουρλά. Για το συγκεκριμένο έργο το δημοτικό συμβούλιο της Ν. Φιλαδέλφειας έχει γνωμοδοτήσει αρνητικά. Η μελέτη της Περιφέρειας για το συγκεκριμένο έργο δεν εξετάζει τις συνέπειες στο παρακείμενο ρέμα, ενώ χαρακτηρίζει το χώρο του ως «εγκαταλειμμένες βιομηχανίες».
Κοινή συνισταμένη των παρεμβάσεων ήταν η ανάγκη διατήρησης της φυσικής κοίτη του ρέματος, ενάντια στον εγκιβωτισμό του. Ο δήμαρχος Νέας Φιλαδέλφειας, Άρης Βασιλόπουλος, τόνισε την αξία της σε εξέλιξη μέχρι τις 19 του μήνα διαβούλευσης. Εξέφρασε, δε, την ανησυχία του Δήμου για τις δύο μεγάλες παρεμβάσεις (εγκιβωτισμός Ποδονίφτη, υπογειοποίηση Πατριάρχου Κωνσταντίνου) που σχεδιάζονται στην πόλη από την Περιφέρεια. Οι αποφάσεις του Δήμου θα παρθούν στο δημοτικό συμβούλιο της ερχόμενης Τετάρτης, που σύμφωνα με πληροφορίες θα γνωμοδοτήσει αρνητικά και για το έργο του Ποδονίφτη.
Ο Ιάκωβος Γκανούλης, ειδικός γραμματέας υδάτων του υπουργείου Περιβάλλοντος, τοποθετήθηκε κατά του εγκιβωτισμού των ρεμάτων και ανέφερε ότι η πολιτεία προετοιμάζει νομοθεσία που θα δίνει οριστική λύση στο θέμα, στη βάση και των ευρωπαϊκών οδηγιών. Τέλος, ο αντιπεριφερειάρχης Νάσος Αθανασόπουλος, κάλεσε τους πολίτες και τη δημοτική αρχή να βρουν μια λύση από κοινού, μετά από διάλογο, ενώ δήλωσε ότι αναμένει τα συμπεράσματα της ημερίδας.

Πολύτιμη βιομηχανική κληρονομιά

Η πρώτη συνεδρία της ημερίδας ήταν αφιερωμένη στην αξία των σωζόμενων στις όχθες του βιομηχανικών κτηρίων. Η αρχαιολόγος Όλγα Βογιατζόγλου-Δακουρά χαρακτήρισε το νερό και τα αστικά ρέματα παράγοντα χωροθέτησης των βιομηχανιών τονίζοντας τη συμβολή τους στην ανάπτυξη της βιομηχανίας της ευρύτερης περιοχής των Πατησίων, με τη βοηθεια του προσφυγικού εργατικού δυναμικού έναν αιώνα πριν. Από τις διάφορες βιομηχανικές μονάδες που λειτούργησαν κατά μήκος του ρέματος σώζονται σήμερα δύο: η εριουργία «Μπριτάνια» και η βαμβακουργία Φιλαδέλφειας. Η κ. Βογιατζόγλου-Δακουρά χαρακτήρισε απαραίτητες τις κατάλληλες αποφάσεις για το ρέμα του Ποδονίφτη, παράλληλα με την προστασία και την ανάδειξη του βιομηχανικού αποθέματος της περιοχής, που έχει διατηρηθεί εντός ενός αλώβητου φυσικού περιβάλλοντος.
Η Μαρία Μαυροειδή, βιομηχανική αρχαιολόγος και πρόεδρος του ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Επιτροπής για τη διατήρηση της βιομηχανικής κληρονομιάς, τόνισε ότι η ανάπλαση μέσω της κληρονομιάς είναι η σύγχρονη τάση για τη διατήρηση και ταυτόχρονα την απορρύπανση των ανενεργών βιομηχανιών. Η διάσωση της βιομηχανικής κληρονομιάς, σύμφωνα με την κ. Μαυροειδή συνδέεται με την ποιότητα ζωής, την καλλιέργεια της ιστορικής συνείδησης και της συλλογικής μνήμης, τη συλλογική δράση και τη δημιουργία ενεργών πολιτών. Τόνισε, δε, ότι είναι αναγκαία η συνύπαρξη της βιομηχανικής κληρονομιάς με τον Ποδονίφτη, με πολλαπλότητα χρήσεων και πρόσβασης για την ανάδειξη της ιστορικής ταυτότητας της πόλης, στόχος που απαιτεί τη συλλογική διεκδίκηση με την ενεργοποίηση της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς η βιομηχανική κληρονομιά κινδυνεύει, επίσης, από την ιδιωτικοποίηση και εμπορική εκμετάλλευση.

Υφιστάμενη κατάσταση

Η Αγγελική Καλλία-Αντωνίου, καθηγήτρια Περιβαλλοντικού Δικαίου στο Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, περιέγραψε το ευρωπαϊκό και εθνικό δίκαιο προστασίας υδάτων. Το ευρωπαϊκό δίκαιο για τα νερά, που καλύπτει το 85% της εθνικής νομοθεσίας, υπαγορεύει την αειφορική διαχείρισή υδάτων και οικοσυστημάτων, με την ενεργό συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων και την έκδοση διαχειριστικών σχεδίων για τα ποτάμια ανά λεκάνη απορροής, που για την ελληνική επικράτεια βρίσκονται σε διαδικασία διαβούλευσης μέχρι το τέλος του χρόνου. Παρά το γεγονός ότι τα ύδατα προστατεύονται από το Σύνταγμα, τον αστικό και ποινικό κώδικα και το νόμο-πλαίσιο για το περιβάλλον, το πλούσιο, δαιδαλώδες και συχνά τροποποιούμενο εθνικό πλαίσιο υστερεί σε ένα σημείο: το πολεοδομικό δίκαιο δεν ρυθμίζεται από το ευρωπαϊκό, αλλά είναι εθνική υπόθεση, οδηγώντας σε ασαφές πλαίσιο οριοθέτησης με αλληλεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες μεταξύ δήμων, περιφερειών, αποκεντρωμένων διοικήσεων και κράτους.
Ο Δημήτρης Ζαρρής, υδρολόγος, παρουσίασε στοιχεία της μελέτης του έργου της Περιφέρεια για το ρέμα, σύμφωνα με τα οποία διατηρούνται παλιές κατασκευές και κατοικίες στην κοίτη του, με αποτέλεσμα τον περιορισμό της φυσικής κοίτη και της αντιπλημμυρικής της δράση. Η μελέτη, επίσης, δεν εξετάζει, όπως παραδέχεται και ο μελετητής, εναλλακτικές λύσεις αντιπλημμυρικής προστασίας για την ευρύτερη περιοχή, καταλύοντας το πνεύμα της ευρωπαϊκής οδηγίας, που ενσωματώνεται στα νέα σχέδια διαχείρισης πλημμυρών. Κατέληξε με διάφορες προτάσεις ηπιότερης διευθέτησης, όπως μετεγκατάσταση κτιρίων και κατοικιών που βρίσκονται στη κοίτη του ρέματος, καθαίρεση του σκυροδέματος, όπου υπάρχει, και αντικατάστασή του με φυσική βλάστηση, δημιουργία αναβαθμών ανάσχεσης για μικρότερη ταχύτητα ροής και δημιουργία μιας λίμνης κατακράτησης σε σημείο του ρέματος, που από τη σημερινή δημοτική αρχή πραγματοποιήθηκε προσωρινό αντιπλημμυρικό έργο εγκιβωτισμού με σαραζανέτια.

Ένα διαφορετικό μέλλον

Στην τελική ενότητα παρουσιάστηκαν προτάσεις για την αποκατάσταση των ρεμάτων και τη διαχείριση των ποταμών στην περιοχή της Αττικής. Ο Γιάννης Πολύζος, ομότιμος καθηγητής πολεοδομίας στο ΕΜΠ, επεσήμανε ότι λόγω κρίσης ο δημόσιος διάλογος έχει μετατοπιστεί σε ζητήματα ανάπτυξης σε βάρος της περιβαλλοντικής προστασίας. Ο κ. Πολύζος, ενάντια στην πρακτική του εγκιβωτισμού, πρότεινε σε επίπεδο μητροπολιτικής Αθήνας και Δήμων τη σταδιακή σύνδεση μικρών, μεσαίων και μεγάλων χώρων πρασίνου μέσω ροών κίνησης πεζών, δενδροφυτεύσεων κ.λπ. Ανάλογη πρόταση υπάρχει ήδη για εφτά μεγάλες μητροπολιτικές διαδρομές που ενώνουν τον Υμηττό με το Ποικίλο Όρος και το Τατόι με το φαληρικό μέτωπο, μέσω των εφτά μητροπολιτικών πάρκων και των δύο μεγάλων ποταμών της Αττικής. Χαρακτήρισε την πρόταση εφικτή, καθώς αρκετά τμήματα υπάρχουν ήδη έτοιμα αν και δεν λειτουργούν με την αποτελεσματικότητα που θα έπρεπε.
Η Ελισσάβετ Φελώνη, υποψήφια διδάκτορας ΕΜΠ, παρουσίασε τις αιτίες των σημαντικότερων πλημμυρικών φαινομένων της τελευταίας 20ετίας στην Αττική. Τα τελευταία 100 χρόνια το μήκος των ανοιχτών ρεμάτων του λεκανοπεδίου, υπό την πίεση της αστικοποίησης, έχει υποτριπλασιαστεί και του Ποδονίφτη υποτετραπλασιάστηκε, με τα αντιπλημμυρικά έργα να μην ανταπεξέρχονται, λόγω αποσπασματικότητας ή τοπικής εμβέλειας, ενώ πολλές φορές η διαστασιολόγησή τους γίνεται με ανεπίκαιρα δεδομένα.
Στο υπό διαβούλευση προσχέδιο του σχεδίου διαχείρισης πλημμυρών που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2017 γίνεται, σύμφωνα με την κ. Φελώνη, αναφορά στον Ποδονίφτη σε ελάχιστα σημεία ο οποίος κρίνεται επαρκής σε προσομοιώσεις πλημμυρικών φαινομένων. Ως αίτια των πλημμυρών στο ρέμα απαριθμούνται η μείωση της παροχέτευσης κάτω από γέφυρες λόγω συσσώρευσης φερτών υλικών και η ανυπαρξία έργων ανάσχεσης. Προτείνεται, δε, η κατασκευή μικρών φραγμάτων στους πρόποδες του πεντελικού όρους και στο τμήμα της ρεματιάς Χαλανδρίου για τη δημιουργία λιμνοδεξαμενών συγκράτησης των πλημμυρικών υδάτων, και ο τακτικός καθαρισμός του υπογειοποιημένου οχετού.
Την ημερίδα έκλεισαν οι Κώστας Τατσης, γεωπόνος και αντιπρόεδρος του ΠΕΕΓΕΠ, και Δημήτρης Ντινόκας, δασολόγος, πρώην διευθυντής Δασικών Έργων και Υποδομών στο υπουργείο Περιβάλλοντος, που παρουσίασαν πρακτικές εφαρμογές συλλογής και χρήσης των όμβριων υδάτων και ορεινά υδρονομικά έργα που αποτρέπουν τη γέννεση πλημμυρών. Ο κ. Τάτσης αναφέρθηκε με παραδείγματα σε πράσινες υποδομές, ικανές να συγκρατήσουν το νερό και να αυξήσουν την εδαφική του διήθηση. Ο κ. Ντινόκας περιέγραψε πώς τα ορεινά υδρονομικά έργα μειώνουν τις ποσότητες νερού που φτάνουν στα πεδινά των λεκανών απορροής, αυξάνοντας παράλληλα τη βλάστηση και την βιοποικιλότητα των ορεινών όγκων. Παρέθεσε παραδείγματα τεχνικών (φράγματα στερέωσης κοίτης, συγκράτησης φερτών υλικών, διαλογής, μείωσης πλημμυρικής αιχμής, δεξαμενές απόθεσης φερτών υλικών), φυτοτεχνικών (επιδασώσεις και αναδασώσεις με ειδικά φυτά για εδαφοσυγκρατηση) και αγροτεχνικών έργων (βαθμίδες, κλαδοπλέγματα, φακελώματα, κλαδοστρώματα) που σε συνδυασμό με πεδινά αντιπλημμυρικά έργα μπορούν να προλάβουν εν τη γενέσει τους πλημμυρικά φαινόμενα.

Πέτρος Κοντές

Μοιραστείτε το: Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterEmail this to someonePrint this page

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *